ต่อมลูกหมากโต

บริการที่คลินิก · อ่านข้อมูลก่อนเลือกวิธีนัด

ต่อมลูกหมากโตไม่ใช่มะเร็ง แต่อาจทำให้ปัสสาวะไหลอ่อน ไม่สุด หรือตื่นกลางคืน หากอาการรบกวนชีวิต ควรมาพบหมอเขมเพื่อหาสาเหตุและเลือกการรักษา ตั้งแต่ปรับพฤติกรรม ใช้ยา ไปจนถึงหัตถการ ไม่จำเป็นต้องผ่าตัดทุกคน

ต่อมลูกหมากโตไม่ใช่มะเร็ง

ภาพเปรียบเทียบต่อมลูกหมากปกติที่อยู่ใต้กระเพาะปัสสาวะและล้อมท่อปัสสาวะ กับต่อมลูกหมากโตที่กดท่อปัสสาวะให้แคบลงจนมีปัสสาวะค้างในกระเพาะปัสสาวะ
ต่อมที่โตขึ้นกดท่อปัสสาวะ ทำให้ไหลอ่อนและปัสสาวะไม่สุด
เข้าใจก่อนเริ่มรักษา
  • อาจกดทางปัสสาวะเนื้อเยื่อต่อมโตขึ้นตามวัย
  • ขนาดไม่ใช่คำตอบทั้งหมดดูอาการและผลตรวจร่วมกัน
  • แยกจากโรคอื่นรวมถึงการติดเชื้อและมะเร็ง

ต่อมลูกหมากอยู่ใต้กระเพาะปัสสาวะและล้อมท่อปัสสาวะ เมื่อโตขึ้นอาจกดทางปัสสาวะ แต่ขนาดต่อมไม่ได้บอกความรุนแรงของอาการเสมอไป

ภาวะนี้ไม่ใช่มะเร็ง แต่เกิดร่วมกับมะเร็งได้ อาการปัสสาวะผิดปกติยังอาจมาจากการติดเชื้อ ท่อปัสสาวะตีบ กระเพาะปัสสาวะ เบาหวาน หรือยา จึงควรตรวจหาสาเหตุก่อนรักษา

อาการแบบไหนควรมาปรึกษา

ภาพอาการต่อมลูกหมากโต 4 แบบ ได้แก่ ไหลอ่อนเริ่มยาก ปัสสาวะไม่สุด ปัสสาวะบ่อยเร่งด่วน และตื่นปัสสาวะกลางคืน พร้อมอาการที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที คือปัสสาวะไม่ออกเลย ไข้สูงหนาวสั่น และปัสสาวะเป็นเลือดมาก
สังเกตสิ่งที่เปลี่ยนไป
  • ไหลอ่อนเริ่มยากหรือไหลสะดุด
  • เข้าห้องน้ำบ่อยหรือปวดเร่งด่วน
  • ตื่นกลางคืนกระทบการพักผ่อน
  • ไม่ออกเลยไปห้องฉุกเฉินทันที

ควรมาพบแพทย์เมื่ออาการรบกวนการนอน งาน หรือการเดินทาง ไม่ต้องรอจนปัสสาวะไม่ออก การตื่นปัสสาวะกลางคืนอาจเกี่ยวกับน้ำดื่ม การนอน หรือโรคประจำตัวด้วย

  • เริ่มปัสสาวะยาก ไหลอ่อน หรือไหลสะดุด
  • รู้สึกปัสสาวะไม่สุด หรือมีหยดตามหลัง
  • ปัสสาวะบ่อย เร่งด่วน หรือกลั้นไม่ทัน
  • ตื่นปัสสาวะกลางคืนจนพักผ่อนไม่พอ
  • ปัสสาวะไม่ออกเลย ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที

ตรวจก่อนเลือกการรักษา

ภาพขั้นตอนการตรวจก่อนรักษา 4 ขั้น ได้แก่ ซักประวัติและแบบประเมิน IPSS บันทึกปัสสาวะอย่างน้อย 3 วัน ตรวจร่างกายและตรวจปัสสาวะ และอัลตราซาวนด์กับวัดการไหลของปัสสาวะตามข้อบ่งชี้
ประเมินให้เห็นภาพรวม
  • ประวัติและ IPSSอาการและผลต่อชีวิตประจำวัน
  • ตรวจร่างกายประเมินต่อมลูกหมากร่วมด้วย
  • ปัสสาวะและเลือดเลือกตรวจตามข้อบ่งชี้
  • การระบายปัสสาวะขนาดต่อมและปัสสาวะค้าง

หมอเขมจะซักประวัติ ทบทวนยา ตรวจร่างกาย และใช้แบบประเมินอาการปัสสาวะ (IPSS) หากปัสสาวะบ่อยหรือกลางคืน ให้จดเวลาและปริมาณปัสสาวะกับน้ำดื่มอย่างน้อย 3 วัน

การตรวจอาจรวมถึงคลำต่อมลูกหมาก ตรวจปัสสาวะ อัลตราซาวนด์วัดขนาดต่อมและปัสสาวะค้าง หรือวัดการไหลของปัสสาวะ เลือกตามอาการและข้อบ่งชี้

แพทย์จะคุยประโยชน์และข้อจำกัดก่อนตรวจเลือด PSA ซึ่งช่วยวางแผนรักษาหรือประเมินมะเร็ง ค่าสูงไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งเสมอ หากสงสัยผลต่อไตจะตรวจการทำงานของไตเพิ่ม

อาการไม่มาก อาจเริ่มจากปรับพฤติกรรมและติดตาม

ภาพขั้นบันไดการรักษาต่อมลูกหมากโต 3 ขั้น จากปรับพฤติกรรมและติดตาม ใช้ยาคลายกล้ามเนื้อหรือยาลดขนาดต่อม ไปจนถึงผ่าตัดผ่านกล้องหรือทางเลือกรุกล้ำน้อย
เลือกขั้นการรักษาตามอาการ ผลตรวจ และภาวะแทรกซ้อน
สิ่งที่ลองปรับได้
  • จัดเวลาน้ำดื่มไม่ลดน้ำจนขาดน้ำ
  • ลดสิ่งกระตุ้นคาเฟอีนและแอลกอฮอล์
  • ค่อย ๆ ถ่ายปัสสาวะรอแล้วลองซ้ำโดยไม่เบ่งแรง
  • ติดตามต่อเนื่องทบทวนอาการตามนัด

หากอาการน้อยและไม่มีภาวะแทรกซ้อน อาจเริ่มจากปรับพฤติกรรมและติดตาม ไม่จำเป็นต้องใช้ยาหรือผ่าตัดทันที แต่ควรมาตรวจซ้ำตามนัด

  • กระจายน้ำดื่มระหว่างวัน ลดช่วงก่อนนอน แต่ไม่ลดจนขาดน้ำ
  • หากมีโรคหัวใจหรือไต ให้ทำตามแผนดื่มน้ำของแพทย์
  • ลดคาเฟอีนและแอลกอฮอล์ หากกระตุ้นให้ปัสสาวะบ่อย
  • ผ่อนคลายขณะปัสสาวะ รอสักครู่แล้วลองซ้ำ ไม่เบ่งแรง
  • ดูแลท้องผูก ออกกำลังกาย และทบทวนยากับแพทย์ ไม่หยุดยาเอง

เมื่อไหร่ควรใช้ยา และต้องระวังอะไร

เป้าหมายยาต่างกัน
  • คลายกล้ามเนื้อช่วยให้ปัสสาวะคล่องขึ้น
  • ลดขนาดต่อมเลือกใช้เมื่อเหมาะสม ใช้เวลาหลายเดือน
  • อาจใช้ร่วมกันชั่งประโยชน์กับผลข้างเคียง
  • บอกอาการหลังใช้ยารวมถึงเวียนศีรษะและการหลั่ง

เมื่ออาการรบกวนหรือปรับพฤติกรรมแล้วยังไม่พอ แพทย์จะเลือกยาตามขนาดต่อม ความดัน โรคร่วม และผลต่อการหลั่งหรือสมรรถภาพทางเพศ

ยาคลายกล้ามเนื้อ (alpha-blockers) ช่วยให้ปัสสาวะคล่อง แต่ไม่ลดขนาดต่อมหรือความเสี่ยงปัสสาวะคั่งระยะยาว อาจทำให้หน้ามืด ความดันตก หรือหลั่งน้ำอสุจิน้อยลง

ยาลดขนาดต่อม (5-alpha-reductase inhibitors) เหมาะกับผู้ที่ต่อมโตและเสี่ยงโรคลุกลาม ช่วยลดความเสี่ยงปัสสาวะคั่งและผ่าตัด ต้องใช้เวลาประมาณ 6 เดือนจึงเห็นประโยชน์ชัด อาจกระทบความต้องการทางเพศ การแข็งตัว และการหลั่ง รวมถึงทำให้ PSA ลดลง

บางรายใช้ยาร่วมกัน หากยังปัสสาวะบ่อยหรือเร่งด่วน แพทย์อาจเพิ่มยาหลังประเมินปัสสาวะค้าง ยากลุ่ม PDE5 เป็นทางเลือกเมื่อมีปัญหาการแข็งตัวร่วมด้วย แต่ห้ามใช้กับยาไนเตรต ไม่ควรซื้อหรือปรับยาเอง

  • แจ้งแพทย์หากความดันต่ำ หน้ามืด หรือเคยเป็นลม
  • แจ้งยาลดความดัน ยารักษาการแข็งตัว และยาไนเตรตที่ใช้อยู่
  • ก่อนผ่าตัดต้อกระจก แจ้งจักษุแพทย์หากใช้หรือเคยใช้ alpha-blockers
  • หากหน้ามืดหรือมีผลต่อเพศสัมพันธ์ ให้ปรึกษาแพทย์เพื่อทบทวนยา

เมื่อใดจึงพิจารณาหัตถการหรือผ่าตัด

เลือกวิธีจากข้อมูลของแต่ละคน
  • ประเมินข้อบ่งชี้อาการและภาวะแทรกซ้อน
  • ผ่าตัดผ่านกล้องนำเนื้อเยื่ออุดกั้นออก
  • พลังงานไอน้ำทางเลือกเฉพาะราย ผลค่อยเป็นค่อยไป
  • ตัดสินใจร่วมกันคุยความเสี่ยงและผลต่อการหลั่ง

พิจารณาหัตถการเมื่อรักษาแล้วยังรบกวน ใช้ยาไม่ได้ หรือมีภาวะแทรกซ้อน เช่น ปัสสาวะคั่งซ้ำ ติดเชื้อซ้ำ นิ่ว เลือดออกจากต่อมที่ควบคุมไม่ได้ หรือการอุดกั้นกระทบไต

การผ่าตัดผ่านกล้องทางท่อปัสสาวะ (TURP) นำเนื้อเยื่อที่อุดกั้นออก ไม่ใช่ตัดต่อมทั้งหมดแบบรักษามะเร็ง ใช้บล็อกหลังหรือดมยาสลบ และใส่สายสวนหลังทำ ความเสี่ยงได้แก่เลือดออก ติดเชื้อ ท่อปัสสาวะตีบ กลั้นปัสสาวะผิดปกติ และการหลั่งย้อนเข้ากระเพาะปัสสาวะ

ทางเลือกที่รุกล้ำน้อย เช่น พลังงานไอน้ำหรืออุปกรณ์ยกเนื้อต่อม เหมาะเฉพาะบางขนาดและรูปร่างต่อม ไอน้ำเห็นผลค่อยเป็นค่อยไป อาจต้องใส่สายสวนชั่วคราว มีแสบขัด เลือดปน ติดเชื้อ หรือปัสสาวะคั่ง

บางวิธีลดอาการได้น้อยกว่า TURP และอาจต้องรักษาซ้ำ ควรคุยเรื่องผลต่อการหลั่ง การมีบุตร และระยะพักฟื้นก่อนเลือกวิธี

เหมาะกับใคร
  • ผู้ที่ปัสสาวะไหลอ่อน เริ่มยาก หรือรู้สึกไม่สุด
  • ผู้ที่ปัสสาวะบ่อย เร่งด่วน หรือตื่นกลางคืนจนรบกวนชีวิต
  • ผู้ที่เป็นต่อมลูกหมากโตและต้องการทบทวนยาหรืออาการ
  • ผู้ที่ต้องการประเมินก่อนเลือกหัตถการหรือผ่าตัด

ข้อห้ามและผู้ที่ควรระวัง

  • ปัสสาวะไม่ออก ไข้สูง หรือเลือดออกมาก ไม่ควรรอนัด ให้ไปโรงพยาบาลทันที
  • ไม่ควรเฝ้าดูอาการอย่างเดียวหากการอุดกั้นกระทบไตหรือติดเชื้อซ้ำ
  • ห้ามใช้ยากลุ่ม PDE5 ร่วมกับยาไนเตรต
  • ผู้มีความดันต่ำหรือหน้ามืดบ่อย ต้องประเมินก่อนใช้ alpha-blockers
  • ยาลดขนาดต่อมไม่เหมาะหากไม่มีหลักฐานว่าต่อมโต
  • ก่อนหัตถการ ต้องประเมินการติดเชื้อ เลือดออก และความพร้อมต่อยาระงับความรู้สึก

ความเสี่ยงและผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้น

  • การอุดกั้นรุนแรงอาจทำให้ปัสสาวะคั่ง ติดเชื้อ นิ่ว หรือไตทำงานลดลง
  • ยาคลายกล้ามเนื้ออาจทำให้หน้ามืด ความดันตก และการหลั่งเปลี่ยนไป
  • ยาลดขนาดต่อมอาจกระทบสมรรถภาพทางเพศและทำให้ PSA ลดลง
  • หลังหัตถการอาจเลือดออก ติดเชื้อ แสบขัด ปัสสาวะคั่ง หรือต้องใส่สายสวน
  • บางวิธีเสี่ยงหลั่งย้อน ท่อปัสสาวะตีบ หรือกลั้นปัสสาวะผิดปกติ ควรคุยเรื่องมีบุตรก่อน
  • อาจมีอาการหลงเหลือหรือกลับเป็นซ้ำ และต้องรักษาเพิ่มเติม
การเตรียมตัว
  • จดอาการและสิ่งที่รบกวน พร้อมบันทึกน้ำดื่มและปัสสาวะอย่างน้อย 3 วัน
  • นำรายชื่อยา อาหารเสริม ประวัติแพ้ยา โรคประจำตัว และผลตรวจเดิม
  • แจ้งประวัติปัสสาวะคั่ง ติดเชื้อ เลือดปน ผ่าตัด และมะเร็งต่อมลูกหมากในครอบครัว
  • แจ้งความต้องการมีบุตรและข้อกังวลเรื่องการหลั่งหรือการแข็งตัว
  • เตรียมตัวตามการตรวจที่นัด ไม่กลั้นปัสสาวะจนเจ็บหรืองดน้ำอาหารเอง
  • ก่อนหัตถการ ทำตามแผนงดอาหารและจัดการยาละลายลิ่มเลือด ห้ามหยุดยาเอง
การดูแลหลังรักษา
  • หลังเริ่ม alpha-blockers ประเมินผลประมาณ 4–6 สัปดาห์ จากนั้น 6 เดือน และปีละครั้งหากคงที่
  • ยาลดขนาดต่อมติดตามประมาณ 3 และ 6 เดือน เพราะออกฤทธิ์ช้า
  • หากเฝ้าดูอาการโดยไม่ใช้ยา ประเมินประมาณ 6 เดือน แล้วปีละครั้งหากคงที่
  • ใช้ยาตามแผน ลุกเปลี่ยนท่าช้า ๆ หากหน้ามืดให้ติดต่อแพทย์
  • ปรับน้ำดื่มและลดสิ่งกระตุ้นต่อเนื่อง แจ้งผู้ตรวจ PSA หากใช้ยาลดขนาดต่อม
  • หลังหัตถการ ดูแลสายสวนและจำกัดยกของหนักหรือเพศสัมพันธ์ตามแพทย์สั่ง ไม่ถอดสายสวนเอง
  • หากอาการแย่ลงหรือมีเลือดปน ให้มาก่อนนัด รอบติดตามปรับตามอาการได้

อาการที่ควรไปโรงพยาบาลทันที

  • ปัสสาวะไม่ออกเลย แม้ไม่ปวดท้องน้อย ให้ไปฉุกเฉินทันที ไม่ฝืนดื่มน้ำมาก
  • ไข้สูง หนาวสั่น ร่วมกับแสบขัด ปวดเอว หรืออ่อนเพลียมาก ไปโรงพยาบาลทันที
  • ปัสสาวะเป็นเลือดมาก มีลิ่มเลือด หรือปัสสาวะติดขัด ไปฉุกเฉินทันที
  • เป็นลม ซึม สับสน หรืออ่อนแรงมากหลังใช้ยา ไปฉุกเฉินทันที
  • หลังหัตถการ สายสวนไม่ไหลและปวดท้องน้อย หรือมีไข้ปวดมากขึ้น ไปโรงพยาบาลทันที

ปรึกษาออนไลน์ได้แค่ไหน

ปรึกษาออนไลน์เพื่อทบทวนอาการ ยา ผลตรวจ และบันทึกปัสสาวะได้ แต่การยืนยันสาเหตุอาจต้องตรวจร่างกายและตรวจเพิ่มเติม หากมีอาการฉุกเฉินให้ไปโรงพยาบาลทันที ไม่รอคำตอบออนไลน์

ขั้นตอนปรึกษาออนไลน์และค่าใช้จ่าย

คำถามที่พบบ่อย

ต่อมลูกหมากโตกลายเป็นมะเร็งไหม

ไม่ใช่มะเร็งและไม่ได้หมายความว่าจะกลายเป็นมะเร็ง แต่เกิดร่วมกันได้ แพทย์จะประเมินความเสี่ยงและพิจารณา PSA ตามข้อบ่งชี้

ปัสสาวะบ่อยกลางคืนแปลว่าเป็นต่อมลูกหมากโตแน่นอนหรือไม่

ไม่เสมอไป อาจเกี่ยวกับน้ำดื่ม กระเพาะปัสสาวะ เบาหวาน หรือการนอน บันทึกปัสสาวะช่วยให้แพทย์แยกสาเหตุได้

ต่อมโตแล้วต้องผ่าตัดทุกคนไหม

ไม่จำเป็น อาการน้อยอาจปรับพฤติกรรมและติดตาม ใช้ยาหรือทำหัตถการเมื่อเหมาะกับอาการ ผลตรวจ และภาวะแทรกซ้อน

ยาคลายกล้ามเนื้อกับยาลดขนาดต่อมต่างกันอย่างไร

ยาคลายกล้ามเนื้อช่วยให้ปัสสาวะคล่องโดยไม่ลดขนาดต่อม ส่วนยาลดขนาดต่อมต้องใช้เวลาหลายเดือน บางรายใช้ร่วมกันได้ตามแพทย์สั่ง

การรักษามีผลต่อการหลั่งหรือการมีบุตรไหม

มีได้ ยาบางกลุ่มกระทบการหลั่งหรือการแข็งตัว ผ่าตัดบางวิธีทำให้หลั่งย้อนและกระทบการมีบุตรตามธรรมชาติ ควรคุยก่อนรักษา

การใช้ไอน้ำเหมาะกับทุกคนและเห็นผลทันทีไหม

ไม่เหมาะกับทุกคน ต้องดูขนาดและรูปร่างต่อม ผลค่อยเป็นค่อยไป อาจต้องใส่สายสวนชั่วคราวและรักษาซ้ำ

ถ้าปัสสาวะไม่ออกเลย ควรรอปรึกษาออนไลน์ไหม

ไม่ควรรอ ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที ไม่ฝืนเบ่งหรือดื่มน้ำมากเพื่อให้ปัสสาวะออก

นัดตรวจกับแพทย์ที่คลินิก

ทัก LINE หรือโทรนัดได้เลย เจ้าหน้าที่จะยืนยันวันเวลาให้ แพทย์ประเมินก่อนเริ่มรักษาทุกครั้ง

นัดตรวจที่คลินิก · ค่าปรึกษา 800 บาท

ผ่าตัดหรือทำหัตถการที่คลินิกภายใน 1 ปี หักค่าปรึกษานี้ได้ · แพทย์แจ้งค่ารักษาก่อนเริ่มทุกครั้ง

ข้อมูลในหน้านี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะบุคคล

แหล่งอ้างอิง